Duran: Algoritmik Çağda Kontrol Şirketlerde mi, Devletlerde mi?

İletişim Başkanı Burhanettin Duran, TRT World Forum kapsamında İstanbul Kongre Merkezi’nde gerçekleşen “Algoritmik Çağda Kontrol Kimde? Şirketler, Devletler, Vatandaşlar” başlıklı oturumda konuştu. Oturum, etkinliğin ikinci gününde yer aldı.

Duran, dijital dönüşümün bilgiye erişimi nasıl yeniden biçimlendirdiğine dikkat çekerek, bu meselenin hem egemenlik hem de adalet boyutu taşıdığını ifade etti. Geleneksel gazetecilikte editörlerin oynadığı eşik bekçiliği rolünün, bugün büyük ölçüde algoritmaların eline geçtiğini belirtti.

Eşik bekçiliğinden algoritmaya geçiş

Duran, geçmişteki editoryal sürecin de kusursuz olmadığını kabul ederek, kararların en azından hesabı sorulabilir bir insana ait olduğunu vurguladı. Buna karşılık bugün bir haberin doğru ve önemli olsa bile algoritmik dağıtım nedeniyle hedef kitleye ulaşamayabileceğini, buna karşın yanıltıcı içeriklerin hızla yayılabildiğini söyledi. Hangi haberlerin görüneceğine kimin karar verdiği sorusunun kritik hale geldiğini kaydetti.

Gazetecilik ekonomisi ve ortak hafıza

Duran, araştırmacı gazeteciliğin yüksek maliyetine değinerek, bir haberin yapay zekâ tarafından kaynak gösterilmeden özetlenmesinin haber kuruluşlarının ekonomik sürdürülebilirliğini zayıflattığını ifade etti. Ayrıca gençlerin tarihlerini ve kültürel miraslarını dijital platformlar üzerinden öğrenmesinin, ortak hafıza ve kimlik açısından yeni riskler doğurduğunu belirtti.

Dijital egemenlik ve üç temel ilke

Duran, birkaç küresel şirketin dijital alanın kurallarını belirlemesini tekno-feodalizm kavramıyla tarif edilen bir bağımlılık olarak değerlendirdi. Bu bağlamda hesap verebilirlik, algoritmik dağıtımda adalet ve çoğulculuğun yol gösterici ilkeler olması gerektiğini savundu. Algoritmaların işleyişinde daha fazla şeffaflık çağrısı yaptı.

Gazze’deki gazeteciler ve hakikatin görünürlüğü

Duran, Anadolu Ajansı kameramanı Muntasır es-Savvaf’ın Gazze’de İsrail’in düzenlediği hava saldırısında hayatını kaybettiğini, TRT Arabi kameramanı Sami Şehade’nin ise ağır yaralanarak sağ bacağını kaybettiğini hatırlattı. Büyük dijital platformlarda Gazze’den gelen içeriklerin kısıtlandığına dair bağımsız insan hakları kuruluşlarının tespitlerine de değindi.

Oturumun ardından Duran, NSosyal hesabından yaptığı paylaşımda, dijital dünyanın geleceğinin birkaç şirketin değil, hakikati savunabilen ve tercihlerinin sorumluluğunu üstlenebilen insanların elinde olması gerektiğini yineledi.