Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Uzanan Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan kitap, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor.

Yayın, engelli bireylerin deneyimlerini ve temsillerini ile farklı nedenlerle kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların karar alma süreçlerindeki rolünü merkeze alıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden dijital teknoloji geliştiricilerine kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

Dijital Teknolojiden Kapsayıcı Müzelere

Çalışma, Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitelerini geliştirmeyi hedefleyen proje kapsamında, araştırma ile uygulama arasında köprü kurulması amaçlanıyor. Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor.

Eserde görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımlarından çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına kadar farklı uygulamalar inceleniyor. Evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kültürel peyzajlarda dışlanma gibi konular da ele alınıyor.

Erişim Tek Başına Yeterli Değil

Önsözünde Doç. Dr. Kevser Çınar, kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini vurguluyor. Çınar, dijital araçların erişimi genişletebileceğini belirtirken teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını ifade ediyor. Uygulamaların değerinin nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadıklarına bağlı olduğunu kaydediyor.

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ise sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, mirasın herkes tarafından erişilebilir, yorumlanabilir ve bu sürece katkı sunulabilir olmasının önemini vurguluyor.